โครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย เป็นโครงการตามพระราชดำริสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ที่มีเป้าหมายสูงสุดในการปลูกฝังนิสัยรักวิทยาศาสตร์และวางรากฐานทักษะการคิดอย่างเป็นระบบให้แก่เด็กไทยตั้งแต่วัยเยาว์ สำหรับระดับประถมศึกษา (ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1-3) โครงการมุ่งเน้นการต่อยอดพัฒนาการจากระดับปฐมวัยไปสู่การเรียนรู้ที่ซับซ้อนและท้าทายยิ่งขึ้น ผ่านวัฏจักรสืบเสาะหาความรู้ (Inquiry-based Learning) และกิจกรรมการสืบเสาะอิสระ (Independent Inquiry) ซึ่งเป็นกระบวนการสำคัญที่ส่งเสริมให้นักเรียนได้ฝึกทักษะการคิดวิเคราะห์ การแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง และพัฒนาสมรรถนะการแก้ปัญหาแบบร่วมมือ (Collaborative Problem Solving) อันเป็นทักษะสำคัญที่จำเป็นอย่างยิ่งในศตวรรษที่ 21 

จากการดำเนินงานที่ผ่านมาพบว่า การสร้างรอยเชื่อมต่อทางการศึกษาจากระดับปฐมวัยสู่ประถมศึกษาที่มีประสิทธิภาพนั้น นักเรียนต้องได้รับการกระตุ้นให้กล้าตั้งคำถาม ออกแบบวิธีการค้นหาคำตอบ และสามารถสื่อสารข้อค้นพบของตนเองได้อย่างสร้างสรรค์และต่อเนื่อง  สำหรับสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 ในปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 มีสถานศึกษาที่เข้าร่วมโครงการในระดับประถมศึกษาจำนวน 44 แห่ง  (ประกอบด้วยสถานศึกษาที่ครบอายุตราพระราชทานและต้องยื่นขอรับการประเมินเพื่อคงสภาพจำนวน 38 แห่ง และสถานศึกษาที่ยื่นขอรับตราพระราชทานเป็นครั้งแรกจำนวน 6 แห่ง) ความท้าทายหลักของการดำเนินงานคือการสร้างหลักประกันว่านักเรียนทุกคนในสถานศึกษาเหล่านี้จะสามารถเข้าถึงกระบวนการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ที่มีคุณภาพตามมาตรฐานสากล เพื่อปิดช่องว่างด้านสมรรถนะการคิดสร้างสรรค์และเจตคติเชิงวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นรากฐานสำคัญในการเติบโตเป็นทรัพยากรมนุษย์ที่มีคุณภาพของประเทศ 

ดังนั้น สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 จึงเห็นความจำเป็นอย่างยิ่งในการดำเนินโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย ระดับประถมศึกษา ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 เพื่อใช้เป็นกลไกหลักในการยกระดับคุณภาพผู้เรียน โดยมุ่งเน้นการส่งเสริมให้นักเรียนพัฒนาสมรรถนะสำคัญผ่านการลงมือปฏิบัติจริง (Hands-on) และกิจกรรมการสืบเสาะอิสระที่นักเรียนเป็นเจ้าของการเรียนรู้ด้วยตนเอง ซึ่งจะส่งผลให้ผู้เรียนมีความพร้อมทั้งด้านความรู้ ทักษะ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ สามารถปรับตัวและแสวงหาความรู้ได้อย่างต่อเนื่องตลอดชีวิตสอดคล้องกับเจตนารมณ์ของยุทธศาสตร์ชาติและแผนแม่บทการพัฒนาการเรียนรู้ ตลอดจนส่งผลให้สถานศึกษาได้รับการรับรองมาตรฐานคุณภาพผ่านเกณฑ์การประเมินเพื่อรับตราพระราชทานฯ อย่างยั่งยืน

การดำเนินโครงการบ้านนักวิทยาศาสตร์น้อย ประเทศไทย ระดับประถมศึกษา ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569 ทำหน้าที่ปิดช่องว่างระหว่างสภาพปัจจุบันที่การจัดการเรียนรู้ในระดับประถมศึกษาช่วงชั้นที่ 1 (ป.1-3) ยังต้องการการต่อยอดกระบวนการสืบเสาะหาความรู้และทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์อย่างต่อเนื่องจากระดับปฐมวัย โดยโครงการมุ่งปิดช่องว่างด้านสมรรถนะของครูผู้สอนผ่านกิจกรรมการพัฒนาทักษะเชิงปฏิบัติการ (Hands-on) และกระบวนการนิเทศติดตามหนุนเสริมอย่างเข้มข้น เพื่อให้ครูมีความสามารถในการจัดการเรียนรู้ตามปรัชญาของโครงการและหลักสูตรฐานสมรรถนะได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้สถานศึกษากลุ่มเป้าหมายทั้ง 44 แห่ง สามารถยกระดับคุณภาพการจัดการเรียนรู้จนมีความพร้อมในการขอรับตราพระราชทานและผ่านเกณฑ์การประเมินได้ไม่น้อยกว่าร้อยละ 80 ซึ่งเป็นการสร้างหลักประกันคุณภาพการศึกษาและพัฒนาผู้เรียนให้มีสมรรถนะการแก้ปัญหาแบบร่วมมือสอดคล้องกับวิถีชีวิตในศตวรรษที่ 21 ตามเป้าหมายยุทธศาสตร์ชาติและแผนแม่บทการพัฒนาการเรียนรู้อย่างเป็นรูปธรรม

1. นักเรียนมีสมรรถนะการแก้ปัญหาแบบร่วมมือ (Collaborative Problem Solving) ซึ่งเป็นทักษะสำคัญในศตวรรษที่ 21 ทำให้มีความพร้อมในการต่อยอดการเรียนรู้ในระดับที่สูงขึ้นและสามารถปรับตัวเข้ากับวิถีชีวิตในโลกยุคใหม่ได้อย่างมีคุณภาพ 

2. เกิดวัฒนธรรมการเรียนรู้เชิงวิทยาศาสตร์ภายในสถานศึกษาและเครือข่ายความร่วมมือทางวิชาการที่เข้มแข็ง ส่งผลให้ภาพรวมคุณภาพการจัดการศึกษาระดับประถมศึกษาของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 บรรลุตามเป้าหมายการปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้ระดับชาติ