รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 54 และพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2562 มีเจตนารมณ์มุ่งเน้นให้รัฐต้องดำเนินการให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาเป็นเวลาสิบสองปีอย่างมีคุณภาพ โดยเฉพาะการศึกษาภาคบังคับที่เป็นรากฐานสำคัญ สอดคล้องกับ ยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากรมนุษย์ และ แผนแม่บทประเด็นที่ 12 การพัฒนาการเรียนรู้ (แผนย่อย 1201) ที่ให้ความสำคัญกับการ "เพิ่มประสิทธิภาพระบบบริหารจัดการศึกษา" และการปฏิรูปโครงสร้างองค์กรให้มีความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ (Accountability)

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) จึงมีนโยบายเร่งด่วนในการลดความเหลื่อมล้ำและสร้างโอกาสในการเข้าถึงการศึกษาที่มีคุณภาพ โดยเฉพาะใน "โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา" ซึ่งเป็นสถานศึกษาต้นทางที่สำคัญในการรองรับนักเรียนระดับมัธยมศึกษาตอนต้นในพื้นที่ระดับตำบล เพื่อให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาเต็มตามศักยภาพและมีทักษะที่จำเป็นในศตวรรษที่ 21

จากการวิเคราะห์สถานการณ์การบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 พบประเด็นท้าทายสำคัญคือ การขาดทิศทางและแผนยุทธศาสตร์ระยะยาวที่ชัดเจนในการพัฒนาคุณภาพการศึกษา การบริหารจัดการทรัพยากรยังไม่สอดคล้องกับบริบทที่เปลี่ยนแปลงไป และขาดระบบฐานข้อมูลสารสนเทศที่เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบเพื่อใช้ในการตัดสินใจ (Data-driven Management) ส่งผลให้การขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษาในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นของโรงเรียนกลุ่มนี้ยังไม่สามารถดำเนินการได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ และอาจส่งผลกระทบต่อโอกาสทางการศึกษาของผู้เรียนในระยะยาว

เพื่อให้การแก้ไขปัญหาดังกล่าวบังเกิดผลเป็นรูปธรรม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 จึงมีความจำเป็นต้องจัดทำ "โครงการขับเคลื่อนการบริหารจัดการโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569" เพื่อสร้างกลไกการขับเคลื่อนระดับเขตพื้นที่ฯ ผ่านกระบวนการมีส่วนร่วมของคณะกรรมการฯ ในการกำหนดทิศทางและจัดทำ "แผนบริหารโรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษา ระยะ 5 ปี (ปีการศึกษา 2569 - 2573)" เพื่อใช้เป็น Roadmap ในการยกระดับคุณภาพการศึกษา และนำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้ในการรายงานและติดตามผล ซึ่งจะนำไปสู่การบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพ โปร่งใส และสร้างความเสมอภาคทางการศึกษาให้กับประชากรวัยเรียนทุกคนอย่างยั่งยืน

โครงการนี้มุ่งเน้นการปิดช่องว่างในประเด็น "ประสิทธิภาพของระบบบริหารจัดการศึกษา" ซึ่งเป็นจุดเน้นสำคัญของ แผนย่อยที่ 1201 (การปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้ฯ) และ ยุทธศาสตร์ชาติด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากรมนุษย์ โดยมีรายละเอียดดังนี้:

1. การปิดช่องว่างด้านประสิทธิภาพการบริหารจัดการ (Closing the Efficiency Gap): จากเดิมที่โรงเรียนขยายโอกาสทางการศึกษาอาจขาดทิศทางและแผนกลยุทธ์ระยะยาวที่ชัดเจน ส่งผลให้การใช้ทรัพยากรไม่คุ้มค่าและไม่ต่อเนื่อง โครงการนี้จะช่วยปิดช่องว่างดังกล่าวโดยการสร้าง "แผนบริหารจัดการระยะ 5 ปี" ที่เป็นระบบ ทำให้โรงเรียนมี Roadmap ในการพัฒนาที่ชัดเจน ลดความซ้ำซ้อน และสามารถจัดสรรทรัพยากรได้ตรงตามความจำเป็นเร่งด่วน ซึ่งสอดคล้องกับแนวทางการพัฒนาของแผนย่อยที่เน้นการเพิ่มประสิทธิภาพระบบบริหารจัดการ

2. การปิดช่องว่างด้านความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ (Closing the Accountability Gap): การนำระบบรายงานผลและตรวจสอบข้อมูลผ่านระบบออนไลน์มาใช้ เป็นการสร้างกลไก "ความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ (Accountability)" ให้เกิดขึ้นในระดับปฏิบัติการ (โรงเรียน) และระดับกำกับดูแล (เขตพื้นที่ฯ) ช่วยให้มีฐานข้อมูลสารสนเทศที่ถูกต้องสำหรับการตัดสินใจเชิงนโยบาย (Data-driven Decision Making) ซึ่งจะนำไปสู่การยกระดับคุณภาพการศึกษาให้ได้มาตรฐาน

3. การปิดช่องว่างด้านความเหลื่อมล้ำ (Closing the Inequality Gap): เมื่อระบบบริหารจัดการมีความเข้มแข็ง จะส่งผลโดยตรงต่อคุณภาพการจัดการเรียนการสอนในโรงเรียนขยายโอกาส ทำให้นักเรียนในพื้นที่ห่างไกลได้รับโอกาสทางการศึกษาที่มีคุณภาพทัดเทียมกับโรงเรียนขนาดใหญ่ เป็นการลดความเหลื่อมล้ำและพัฒนาคนไทยให้เป็น "คนดี คนเก่ง และมีคุณภาพ" ตามเป้าหมายสูงสุดของยุทธศาสตร์ชาติ

1. ด้านโอกาสและความเสมอภาค (Social Impact): นักเรียนในพื้นที่ห่างไกลและกลุ่มเปราะบางได้รับโอกาสเข้าถึงบริการทางการศึกษาที่มีคุณภาพทัดเทียมกับโรงเรียนในเมือง ลดปัญหาการออกกลางคัน และส่งเสริมให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาภาคบังคับจนจบหลักสูตร

2. ด้านคุณภาพและสมรรถนะผู้เรียน (Quality Impact): ผู้เรียนได้รับการพัฒนาทักษะวิชาการและทักษะอาชีพที่สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงานและการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 ส่งผลให้มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นในอนาคต

3. ด้านประสิทธิภาพการบริหาร (Management Impact): การมีแผนยุทธศาสตร์ระยะยาวช่วยให้การจัดสรรงบประมาณและทรัพยากรเป็นไปอย่างคุ้มค่า โปร่งใส และตรวจสอบได้ (Value for Money) สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ปกครองและชุมชนที่มีต่อระบบการศึกษาของรัฐ