ตามที่ยุทธศาสตร์ชาติ ด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากรมนุษย์ มุ่งปฏิรูปกระบวนการเรียนรู้เพื่อตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงในศตวรรษที่ 21 และแผนแม่บทภายใต้ยุทธศาสตร์ชาติ ประเด็นการพัฒนาการเรียนรู้ (แผนย่อย 1201) กำหนดให้มีการพัฒนาระบบการเรียนรู้ตลอดชีวิตและจัดให้มีมาตรฐานของโรงเรียนเพื่อผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนที่สูงขึ้น สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) จึงได้ดำเนินโครงการประเมินความสามารถด้านการอ่านของผู้เรียน (RT) ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 เพื่อตรวจสอบความสามารถพื้นฐานตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2551 โดยถือว่าการอ่านเป็นเครื่องมือหลัก (Primary Tool) ที่เปรียบเสมือนประตูสู่การเรียนรู้และการพัฒนาศักยภาพคนตลอดช่วงชีวิต 

ทักษะการอ่านออกเสียงและการอ่านรู้เรื่องเป็นสมรรถนะพื้นฐานที่สำคัญที่สุดในการเริ่มต้นการเรียนรู้ของผู้เรียน หากผู้เรียนขาดทักษะการอ่านในช่วงชั้นปีที่ 1 จะส่งผลกระทบโดยตรงต่อการเรียนรู้ในวิชาอื่น ๆ และการพัฒนาทักษะการคิดวิเคราะห์ในระดับที่สูงขึ้น ปัจจุบันสถานศึกษาในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 มีบริบทที่หลากหลาย ทั้งโรงเรียนตามโครงการพระราชดำริฯ โรงเรียนกองทุนการศึกษา โรงเรียนทั่วไป และโรงเรียนคุณภาพ ซึ่งมีความจำเป็นต้องได้รับการตรวจสอบมาตรฐานความสามารถทางการอ่านอย่างทั่วถึงและเท่าเทียม เพื่อให้ทราบจุดแข็งและจุดที่ต้องพัฒนาของผู้เรียนอย่างเป็นระบบ 

เพื่อให้ครูผู้สอนมีข้อมูลสารสนเทศเชิงวินิจฉัย (Diagnostic Assessment) สำหรับนำไปใช้ในการวางแผนการจัดการเรียนรู้และพัฒนาศักยภาพผู้เรียนเป็นรายบุคคล สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 ในฐานะศูนย์สอบ จึงจำเป็นต้องจัดทำโครงการนี้ขึ้นเพื่อดำเนินการประเมินด้วยข้อสอบมาตรฐานที่วัดสมรรถนะผู้เรียนจากสำนักทดสอบทางการศึกษา สพฐ. ข้อมูลที่ได้จะช่วยให้สถานศึกษาสามารถวางแผนแก้ปัญหาและซ่อมเสริมการอ่านได้อย่างมีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาทักษะภาษาไทยเพื่อใช้ในการแก้ปัญหาชีวิตประจำวัน มีนิสัยใฝ่เรียนรู้ และพร้อมเติบโตเป็นประชากรที่มีคุณภาพในโลกยุคใหม่ได้อย่างยั่งยืน

โครงการประเมินความสามารถด้านการอ่านของผู้เรียน (RT) ชั้นประถมศึกษาปีที่ 1 ทำหน้าที่ปิดช่องว่าง (Gap Closing) ระหว่างสภาพปัจจุบันที่ความสามารถทางการอ่านของนักเรียนอาจมีความแตกต่างกันตามบริบทของสถานศึกษา กับเป้าหมายที่ต้องการให้ผู้เรียนทุกคนมีพื้นฐานการรู้หนังสือ (Literacy) ที่เข้มแข็งและเท่าเทียมกัน โดยโครงการมุ่งเน้นการใช้การประเมินเชิงวินิจฉัย (Diagnostic Assessment) เป็นเครื่องมือในการค้นหาและระบุปัญหาการอ่านของนักเรียนรายบุคคลอย่างละเอียด ทั้งด้านการอ่านออกเสียงและการอ่านรู้เรื่อง 

การดำเนินโครงการนี้ช่วยปิดช่องว่างด้านสมรรถนะการเรียนรู้ผ่านกิจกรรมการวิเคราะห์ผลเพื่อการพัฒนาที่ตรงจุด ช่วยให้ครูผู้สอนสามารถเปลี่ยนผ่านจากการสอนแบบเหมารวมสู่การจัดการเรียนรู้ซ่อมเสริม (Remedial Teaching) ที่ตอบสนองต่อความต้องการจำเป็นของผู้เรียนแต่ละคน ส่งผลให้ผู้เรียนที่ประสบปัญหาทางการอ่านได้รับความช่วยเหลืออย่างทันท่วงที ไม่เกิดภาวะล้าหลังทางการเรียนเมื่อก้าวสู่ระดับชั้นที่สูงขึ้น สารสนเทศที่แม่นยำยังช่วยปิดช่องว่างความเหลื่อมล้ำในการเข้าถึงมาตรฐานการศึกษาคุณภาพสูงในโรงเรียนทุกประเภท ทั้งโรงเรียนในโครงการพระราชดำริฯ โรงเรียนกองทุนการศึกษา และโรงเรียนคุณภาพ เพื่อสร้างหลักประกันว่าเด็กทุกคนจะมีทักษะภาษาไทยซึ่งเป็นเครื่องมือหลัก (Primary Tool) ในการแสวงหาความรู้และพัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องตลอดชีวิต สอดคล้องกับเป้าหมายยุทธศาสตร์ชาติในการพัฒนาคนไทยให้เป็นคนเก่งและมีคุณภาพในศตวรรษที่ 21 อย่างแท้จริง

เมื่อนักเรียนมีทักษะการอ่านที่แข็งแกร่ง จะส่งผลกระทบเชิงบวกในระยะยาว ดังนี้:

1. ด้านการศึกษา: นักเรียนสามารถก้าวข้ามรอยเชื่อมต่อทางการเรียนรู้สู่ชั้นปีที่สูงขึ้นได้อย่างมั่นใจ โดยไม่มีช่องว่างทางการศึกษา (Gap) ช่วยลดอัตราการเรียนซ้ำชั้นหรือปัญหาการอ่านไม่ออกเขียนไม่ได้ในอนาคต

2. ด้านการดำรงชีวิต: นักเรียนสามารถนำสมรรถนะทางภาษาไปใช้ในการสื่อสาร แก้ปัญหาในชีวิตประจำวัน และรู้เท่าทันสื่อข้อมูลข่าวสารในโลกยุคดิจิทัลได้อย่างมีวิจารณญาณ 

3. ด้านสังคม: นักเรียนเติบโตเป็นพลเมืองที่มีคุณภาพ (Quality Citizen) ที่มีนิสัยใฝ่เรียนรู้ตลอดชีวิต สามารถใช้ภาษาไทยเป็นเครื่องมือในการสืบทอดอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมและสร้างความเข้าใจอันดีในการอยู่ร่วมกันในสังคมอย่างมีความสุข