การศึกษาของประเทศไทยในปัจจุบันได้ตระหนักถึงความสำคัญและเป้าการพัฒนาผู้เรียนที่เน้นการพัฒนาสมรรถนะ สำหรับการศึกษาขั้นพื้นฐาน มีสาระสำคัญทั้งแนวคิดพื้นฐานกรอบสมรรถนะผู้เรียน เป็นแนวทางที่ทำให้ผู้เรียนเกิดสมรรถนะ (สำนักงานเลขาธิการสภาการศึกษา, 2562) สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี (พ.ศ. 2561 - 2580) กำหนดเป้าหมายการพัฒนาคนในทุกมิติ ทุกช่วงวัยให้เป็นคนดี เก่ง มีคุณภาพ สร้างโอกาสและความเสมอภาคทางสังคม สร้างการเติบโตบนคุณภาพชีวิตที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ในด้านการศึกษามีแนวทางการพัฒนาผู้เรียนให้มีพัฒนาการ สมรรถนะ และคุณลักษณะที่ดีสมวัยทุกด้าน มีการปฏิรูปการเรียนรู้สำหรับศตวรรษที่ 21 ปรับบทบาทครูให้เป็นครูยุคใหม่เปลี่ยนจากครูเป็นผู้บรรยายถ่ายทอดความรู้เป็นครูทำหน้าที่คอยช่วยเหลือ สนับสนุน ชี้แนะ เพื่อพัฒนาผู้เรียนให้มีความรู้ความสามารถ และสมรรถนะที่สำคัญในศตวรรษที่ 21

          การนิเทศการศึกษาเป็นองค์ประกอบสำคัญในกระบวนการพัฒนาคุณภาพการศึกษาให้ประสบผลสำเร็จ ซึ่งกระบวนการพัฒนาคุณภาพการศึกษา ประกอบด้วย 3 ประการ คือ กระบวนการ บริหารการศึกษา กระบวนการเรียนการสอนและกระบวนการนิเทศการศึกษา ช่วยเหลือให้ผู้รับการนิเทศมีขวัญกำลังใจและมีความรู้ความสามารถ    ที่จะปฏิบัติงานให้บรรลุผล ตามมาตรฐานการศึกษาของโรงเรียนและมาตรฐานการเรียนรู้ที่กำหนดและยกระดับคุณภาพให้สูงขึ้นอยู่เสมอ ปัจจัยหนึ่งที่สำคัญคือ “ชุมชนแห่งวิชาชีพ หรือ Professional Community” เกิดขึ้น ในกลุ่มศึกษานิเทศก์และในสถานศึกษา เพื่อให้มีการปฏิสัมพันธ์ของสมาชิกผู้ประกอบวิชาชีพ การให้ความดูแลและพูดถึงการปรับปรุงผลการจัดการเรียนรู้และผลการเรียนของผู้เรียนตลอดจนงานทางวิชาการของสถานศึกษาและศึกษานิเทศก์ ดังนั้นการพัฒนาศึกษานิเทศก์และครู ให้สามารถปรับปรุงพัฒนางานในวิชาชีพ คือ ชุมชน     การเรียนรู้ทางวิชาชีพของครู (Professional Learning Community : PLC) ซึ่งเป็นการเรียนรู้ร่วมกันอย่างเป็นระบบและต่อเนื่อง เพื่อพัฒนาตนเองได้เต็มที่ตามศักยภาพ เนื่องจากการมี “ชุมชนแห่งวิชาชีพ” เกิดขึ้นจะช่วยคลี่คลายปัญหาเพราะทำให้ทุกคนมีโอกาสพูดคุยกับบุคคล ผู้มีส่วนได้เสียกับงาน (เช่น ศึกษานิเทศก์ ผู้บริหารสถานศึกษา ครู ผู้ปกครอง สมาชิกอื่นๆ ของชุมชน เป็นต้น) โดยการมีโอกาสเสวนาใครครวญ (Reflective dialogue) ระหว่างกัน การเปิดกว้างให้มีการปฏิสัมพันธ์มากขึ้น (Detribalization) ในการปฏิบัติงาน การรวมกลุ่มเพื่อเน้นเรื่องการนิเทศติดตามจัดการเรียนรู้สู่ผู้เรียน การร่วมมือร่วมใจกันในหมู่ผู้ประกอบวิชาชีพทางการศึกษา และการแลกเปลี่ยนในประเด็นที่เป็นค่านิยมและปทัสถานร่วม (Shared Values and Norms) (สุเทพ พงษ์ศรีวัฒน์, 2556 : เว็บไซต์) เพื่อนำไปสู่การปรับปรุงและพัฒนางานต่อไป

          ผลการศึกษาสภาพและปัญหาการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ ของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 (สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1, 2567)   โดยใช้แบบสอบถามปลายเปิด ใน 4 ด้าน คือ ด้านการจัดทำหลักสูตรการสอน ด้านการจัดกิจกรรมการเรียนรู้  ตามมาตรฐานและตัวชี้วัด ด้านการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ตามสมรรถนะของหลักสูตรแกนกลางการศึกษา         ขั้นพื้นฐาน และด้านการวัดและประเมินผล ปัญหาสำคัญที่พบ คือ ครูส่วนมากมีปัญหาในการดำเนินการจัดการเรียนการสอนเพื่อส่งเสริมสมรรถนะผู้เรียน คือ ครูผู้สอนขาดสื่อ วัสดุ และอุปกรณ์  ผู้เรียนขาดแรงจูงใจในการพัฒนาตนเอง และครูขาดความเข้าใจและความชำนาญเนื่องจากจบไม่ตรงสาขา ในปีงบประมาณ 2569 จึงได้จัดทำโครงการเสริมสร้างประสิทธิภาพทางการศึกษาด้วยชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (Professional Learning Community: PLC) 1) เพื่อยกระดับคุณภาพการสอนของครูศึกษานิเทศก์โดยใช้ กระบวนการ PLC เพื่อชี้แนะ    ให้คำปรึกษา และส่งเสริมให้ครูร่วมกันวางแผน สอน สังเกต และสะท้อนผลการสอน นำไปสู่การปรับปรุงการจัดการเรียนรู้เชิงรุก และการใช้เทคโนโลยีได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น 2) เพื่อสร้างความสัมพันธ์และทีมงาน    ที่เข้มแข็ง 3) เพื่อแก้ไขปัญหาและสร้างนวัตกรรม โดยเป็นช่องทางให้ศึกษานิเทศก์ และครูนำปัญหาที่พบมาหารือและหาทางแก้ร่วมกัน ทำให้เกิดการพัฒนาแนวปฏิบัติใหม่ๆ และสร้างนวัตกรรมที่ตอบโจทย์ผู้เรียนในบริบทของตนเองต่อไป

โครงการมุ่งเน้นการพัฒนาคุณภาพการศึกษาโดยใช้ชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (Professional Learning Community: PLC) เพื่อยกระดับกระบวนการบริหารจัดการภายในสถานศึกษาให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลมากขึ้น ผ่านกระบวนการการนิเทศ ติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการจัดการศึกษาอย่างเป็นระบบ ช่วยให้สามารถค้นพบปัญหา จุดที่ต้องพัฒนา  แนวทางในการแก้ไขปัญหาหรือนวัตกรรมที่จะนำไปสู่การปรับปรุง แก้ไข และพัฒนาคุณภาพการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ของครู ที่ส่งผลให้ผู้เรียนได้รับการพัฒนาเต็มศักยภาพ  มีผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนสูงขึ้น และมีคุณลักษณะพร้อมสำหรับวิถีชีวิตในศตวรรษที่ 21  สอดคล้องกับเป้าหมายของยุทธศาสตร์ชาติที่ต้องการให้คนไทยเป็นคนดี คนเก่ง มีคุณภาพ

ศึกษานิเทศก์ ครู สามารถใช้กระบวนการดำเนินการชุมชนแห่งการเรียนรู้ทางวิชาชีพ (PLC) เพื่อวามแผน แก้ไขปัญหา และสร้างนวัตกรรมที่ส่งผลต่อคุณภาพผู้เรียนมีทักษะในศตวรรษที่ 21 ได้สำเร็จตามบริบทของสถานศึกษา