รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 54 และพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 4) พ.ศ. 2562 มีเจตนารมณ์มุ่งเน้นให้รัฐต้องดำเนินการให้เด็กทุกคนได้รับการศึกษาอย่างมีคุณภาพ สอดคล้องกับยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ด้านการพัฒนาและเสริมสร้างศักยภาพทรัพยากรมนุษย์ ที่ให้ความสำคัญกับการ "เพิ่มประสิทธิภาพระบบบริหารจัดการศึกษา" และการปฏิรูปโครงสร้างองค์กรเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อผู้เรียน

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน (สพฐ.) มีนโยบายเร่งด่วนในการยกระดับคุณภาพการศึกษาและเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการ โดยได้เสนอแผนบริหารจัดการโรงเรียนขนาดเล็ก (ควบรวม) ระยะ 5 ปี (ปีการศึกษา 2569 - 2573) เพื่อบูรณาการทรัพยากรทางการศึกษาและลดความซ้ำซ้อนเป้าหมายจำนวน 5,813 แห่ง พร้อมทั้งมีการจัดตั้งงบประมาณสนับสนุนเพื่อลดความเหลื่อมล้ำและรองรับการควบรวม เช่น ค่าพาหนะรับส่งนักเรียน ค่าประกันการเดินทาง ค่าอาหารเช้า และค่าปรับปรุงซ่อมแซมโรงเรียนหลักเพื่อให้มีความพร้อมรองรับนักเรียนที่จะไปเรียนรวม

จากสถานการณ์โรงเรียนขนาดเล็กในสังกัดสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 (ข้อมูล ณ วันที่ 10 มิถุนายน 2569) พบว่ามีโรงเรียนขนาดเล็กที่มีนักเรียนไม่เกิน 120 คน จำนวนทั้งสิ้น 59 แห่ง ซึ่งสถานศึกษาเหล่านี้มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องได้รับทราบข้อมูล แนวนโยบาย และทิศทางการบริหารจัดการของรัฐบาลเกี่ยวกับการควบรวมหรือเลิกสถานศึกษา เพื่อให้ผู้บริหารสถานศึกษามีความเข้าใจที่ถูกต้องตรงกัน ลดข้อกังวล และสามารถเตรียมความพร้อมในการบริหารจัดการบุคลากร ทรัพยากร และชุมชน เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงได้อย่างมีประสิทธิภาพ

เพื่อให้การขับเคลื่อนนโยบายดังกล่าวเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และนักเรียนในโรงเรียนขนาดเล็กได้รับโอกาสทางการศึกษาอย่างทั่วถึงและเป็นธรรม สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 จึงได้จัดทำ "โครงการขับเคลื่อนการยกระดับคุณภาพการศึกษาและการบริหารจัดการโรงเรียนขนาดเล็ก ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569" ขึ้น เพื่อจัดการประชุมชี้แจงแนวทางการบริหารจัดการและสื่อสารแนวนโยบายการควบรวมสถานศึกษาของรัฐบาล ซึ่งจะนำไปสู่การบริหารจัดการทรัพยากรทางการศึกษาที่มีประสิทธิภาพ สร้างความเสมอภาค และยกระดับคุณภาพการจัดการศึกษาได้อย่างยั่งยืน

1. การปิดช่องว่างด้านการสื่อสารและสร้างความเข้าใจ (Closing the Communication Gap): จากเดิมที่อาจมีข้อกังวลหรือความไม่ชัดเจนเกี่ยวกับการถูกควบรวมหรือเลิกสถานศึกษา โครงการนี้จะช่วยปิดช่องว่างโดยการสื่อสารนโยบายจากส่วนกลาง (สพฐ.) ลงสู่ผู้ปฏิบัติ (สถานศึกษา) โดยตรง ทำให้เกิดความเข้าใจที่ถูกต้องตรงกัน ลดความตื่นตระหนก และสร้างความร่วมมือที่ดียิ่งขึ้น

2. การปิดช่องว่างด้านความพร้อมในการบริหารจัดการ (Closing the Management Readiness Gap): การชี้แจงให้เห็นถึงงบประมาณสนับสนุน (เช่น ค่าพาหนะ ค่าอาหารเช้า) และแนวทางการจัดการทรัพยากร จะช่วยให้โรงเรียนสามารถเตรียมความพร้อมล่วงหน้า ปิดช่องว่างความเสี่ยงที่อาจเกิดผลกระทบต่อตัวนักเรียนเมื่อมีการควบรวมสถานศึกษาจริง

1. ด้านประสิทธิภาพการบริหารทรัพยากร (Efficiency Impact): เกิดการบูรณาการงบประมาณ อัตรากำลังครู และทรัพยากรทางการศึกษาในระยะยาว ทำให้ภาครัฐสามารถบริหารจัดการงบประมาณได้อย่างคุ้มค่า ลดความซ้ำซ้อน (Value for Money)

2. ด้านคุณภาพการศึกษาและความเสมอภาค (Quality & Equity Impact): เมื่อมีการบริหารจัดการและควบรวมสถานศึกษาอย่างเป็นระบบ นักเรียนในโรงเรียนขนาดเล็กจะได้รับโอกาสในการเรียนรู้ในสถานศึกษาที่มีความพร้อมด้านสื่อ เทคโนโลยี และครูครบชั้นทัดเทียมกับโรงเรียนขนาดใหญ่ ส่งผลต่อการยกระดับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนในระยะยาว