โครงการติดอาวุธ Executive Function (EF) ปักหมุดภูมิคุ้มกัน เสริมแกร่งทางปัญญา ต้านภัยยาเสพติด ปีงบประมาณ พ.ศ. 2569

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 ได้ดำเนินการจัดกิจกรรมเพื่อพัฒนาศักยภาพครูผู้สอนระดับปฐมวัย ผ่านกระบวนการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และการถอดบทเรียนเชิงปฏิบัติการ โดยมีขั้นตอนดังนี้

รูปแบบการจัดกิจกรรม: ดำเนินการจัดกิจกรรมในรูปแบบ Hybrid โดยจัดแบบออนไซต์ (On-site) ณ ห้องประชุมมะขามหวาน ควบคู่กับการถ่ายทอดผ่านระบบออนไลน์ (Online) เพื่อให้ครูผู้สอนระดับปฐมวัยสามารถเข้าถึงการพัฒนาได้อย่างทั่วถึง

การบรรยายให้ความรู้ ได้รับเกียรติจากวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ (รศ.ดร.สรวงพร กุศลส่ง และ ผศ.วิชญาพร อ่อนปุย) มาบรรยายให้ความรู้ในหัวข้อการขับเคลื่อนการสร้างภูมิคุ้มกันและป้องกันยาเสพติด และความสำคัญของทักษะ EF ในเด็กปฐมวัย

กิจกรรมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) ครูผู้เข้าร่วมได้ฝึกปฏิบัติผ่านกิจกรรม "เกม นิทาน และฐานการเรียนรู้" เพื่อสร้างความเข้าใจและสามารถนำทักษะ EF ไปประยุกต์ใช้ในการจัดการเรียนการสอนจริง

การแลกเปลี่ยนเรียนรู้และเปรียบเทียบผล: จัดเวทีให้ครูปฐมวัยได้นำเสนอ แลกเปลี่ยนเทคนิคการสอน และนำผลการดำเนินงานมาเปรียบเทียบกับแนวทางที่ผ่านมา เพื่อค้นหาแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ในการพัฒนาทักษะชีวิตเด็กปฐมวัย

การสรุปและวางแนวทาง ศึกษานิเทศก์ผู้รับผิดชอบโครงการร่วมสรุปองค์ความรู้ และให้คำแนะนำในการจัดทำ "ห้องเรียนคุณภาพระดับปฐมวัย" ที่เน้นการกำกับตนเองและการยั้งคิดไตร่ตรอง เพื่อต้านภัยยาเสพติดตั้งแต่ปฐมวัย

สรุปผลการดำเนินงาน

เชิงปริมาณ มีครูผู้สอนระดับปฐมวัยเข้าร่วมกิจกรรมรวมทั้งสิ้น 123 คน (แบ่งเป็น On-site 43 คน และ Online 80 คน) ซึ่งบรรลุผลสำเร็จ สูงกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ (เป้าหมาย 117 คน)

เชิงคุณภาพ ครูผู้สอนระดับปฐมวัยได้รับองค์ความรู้และมีความเข้าใจอย่างลึกซึ้งเกี่ยวกับการพัฒนาทักษะสมอง (EF) มีสมรรถนะในการจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ และสามารถนำไปปรับใช้สร้าง "ห้องเรียนคุณภาพ" ที่มีสภาพแวดล้อมปลอดภัย เอื้อต่อการสร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติดให้แก่เด็กปฐมวัยได้อย่างเป็นรูปธรรม

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 ได้ดำเนินการจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้และถอดบทเรียนเชิงปฏิบัติการสำหรับครูผู้สอนระดับปฐมวัย เพื่อขับเคลื่อนการสร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติดผ่านการพัฒนาทักษะทางสมอง (EF) และทักษะชีวิตอย่างเป็นรูปธรรม

โดยมีผลการดำเนินงานสรุปได้ดังนี้

1. ด้านกระบวนการจัดกิจกรรม (Process)

รูปแบบการจัดงาน: ดำเนินการจัดกิจกรรมในรูปแบบผสมผสาน (Hybrid) เพื่อขยายโอกาสการเรียนรู้และอำนวยความสะดวกให้ครอบคลุมกลุ่มเป้าหมาย โดยจัดแบบออนไซต์ (On-site) ณ ห้องประชุมมะขามหวาน ควบคู่กับการถ่ายทอดผ่านระบบออนไลน์ (Online)

การถ่ายทอดองค์ความรู้: ได้รับเกียรติจากวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ (รศ.ดร.สรวงพร กุศลส่ง และ ผศ.วิชญาพร อ่อนปุย) มาให้ความรู้เกี่ยวกับองค์ประกอบของ EF เช่น ความจำที่นำมาใช้งาน การยั้งคิดไตร่ตรอง และความยืดหยุ่นทางความคิด เพื่อเชื่อมโยงไปสู่การสร้าง "ภูมิคุ้มกันทางชีวภาพ" ให้กับเด็กปฐมวัย

กิจกรรมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) และถอดบทเรียน: ครูผู้เข้าร่วมได้ฝึกปฏิบัติการออกแบบแผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ผ่านกระบวนการ เกม นิทาน และฐานการเรียนรู้

พร้อมทั้งจัดเวทีให้ครูได้นำเสนอ แลกเปลี่ยนเทคนิคการสอน และเปรียบเทียบผลการปฏิบัติงาน เพื่อค้นหาแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practice) ในการประยุกต์ใช้ในสถานศึกษาจริง

2. ด้านผลผลิตเชิงปริมาณ (Output)

การจัดกิจกรรมในครั้งนี้ ประสบความสำเร็จสูงกว่าค่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ โดยจากเป้าหมายครูผู้สอนระดับปฐมวัยจำนวน 117 คน มีครูเข้าร่วมกิจกรรมรวมทั้งสิ้น 123 คน คิดเป็นร้อยละ 105.13 ของกลุ่มเป้าหมาย

รายละเอียดผู้เข้าร่วม แบ่งเป็นผู้เข้าร่วมแบบ On-site จำนวน 43 คน และแบบ Online จำนวน 80 คน

มีการเบิกจ่ายงบประมาณสำหรับกิจกรรมที่ 1 จำนวนทั้งสิ้น 15,300 บาท

3. ด้านผลสัมฤทธิ์เชิงคุณภาพ (Outcome)

ครูผู้สอนระดับปฐมวัยร้อยละ 100 ที่เข้ารับการพัฒนา ได้รับองค์ความรู้และสมรรถนะที่พร้อมสำหรับการนำไปใช้จัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการกิจกรรมส่งเสริม EF

ครูผู้สอนสามารถนำชุดความรู้ไปปรับใช้ในการพัฒนา "ห้องเรียนคุณภาพระดับปฐมวัย" ที่เน้นให้เด็กฝึกทักษะการกำกับตนเอง (Self-Regulation) และการยั้งคิดไตร่ตรอง เพื่อเป็นกลไกสำคัญในการสร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติดให้แก่เด็กปฐมวัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 ได้ดำเนินการจัด กิจกรรมที่ 2 การอบรมเชิงปฏิบัติการ “ติดอาวุธทางปัญญา ปักหมุดภูมิคุ้มกัน EF” สำหรับครูประถมศึกษาตอนต้น เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจและพัฒนาทักษะการนำ EF ไปใช้ในการป้องกันยาเสพติดอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีรายละเอียดวิธีการดำเนินงานดังนี้

1. รูปแบบและกลุ่มเป้าหมาย

รูปแบบการจัดกิจกรรม: ดำเนินการในรูปแบบ Hybrid เพื่อให้ครอบคลุมและอำนวยความสะดวกแก่ผู้เข้าร่วม โดยจัดแบบออนไซต์ (On-site) ณ ห้องประชุมมะขามหวาน สพป.เพชรบูรณ์ เขต 1 ควบคู่ไปกับการถ่ายทอดผ่านระบบออนไลน์ (Online)

กลุ่มเป้าหมาย: มีผู้เข้าร่วมการพัฒนารวมทั้งสิ้น 120 คน ประกอบด้วยครูผู้สอนระดับประถมศึกษาตอนต้น จำนวน 109 คน และคณะทำงานร่วมกับวิทยากร จำนวน 11 คน

2. ขั้นตอนการดำเนินงานและสาระสำคัญของกิจกรรม

พิธีเปิดและมอบนโยบาย (เวลา 08.30 – 09.00 น.): เริ่มต้นกิจกรรมโดยผู้บริหาร สพป.เพชรบูรณ์ เขต 1 เป็นประธานในพิธีเปิด พร้อมทั้งมอบนโยบายเกี่ยวกับการขับเคลื่อนการสร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติดในสถานศึกษา

การสร้างความรู้ความเข้าใจพื้นฐาน (ภาคเช้า): ได้รับเกียรติจากวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ คือ รศ.ดร.สรวงพร กุศลส่ง และ ผศ.วิชญาพร อ่อนปุย มาบรรยายให้ความรู้เรื่องการขับเคลื่อนการสร้างภูมิคุ้มกันและป้องกันยาเสพติด เพื่อพัฒนาทักษะชีวิตและทักษะสมอง รวมถึงชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของ Executive Function (EF) ในการเป็นเกราะป้องกันยาเสพติดสำหรับเด็กและเยาวชน

แนวทางการประยุกต์ใช้ในการจัดการศึกษา (ภาคบ่ายช่วงแรก): วิทยากรบรรยายเจาะลึกถึงหลักการนำทักษะ EF ไปประยุกต์ใช้ในบริบทของการจัดการเรียนรู้ระดับสถานศึกษา โดยเน้นการเสริมสร้างทักษะการยั้งคิดไตร่ตรองและการกำกับตนเองของผู้เรียน

การนำ EF ลงสู่แผนการจัดการเรียนรู้ (ภาคบ่ายช่วงหลัง เวลา 14.30 – 16.30 น.): เป็นกิจกรรมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) นำโดย ดร.จิรันธนิน คงจีน ศึกษานิเทศก์ชำนาญการพิเศษ ซึ่งมุ่งเน้นกระบวนการให้ครูได้ฝึกออกแบบและเขียนแผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก ที่บูรณาการกิจกรรมส่งเสริม EF เข้าไป เพื่อนำไปใช้สร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติดในชั้นเรียนจริง

การสรุปกิจกรรม (เวลา 16.00 - 16.30 น.): ในช่วงท้ายของการอบรม มีการสรุปสาระสำคัญของการติดอาวุธทางปัญญาและปักหมุดภูมิคุ้มกัน EF โดย ศน.ชวดล ต้นแก้ว ศึกษานิเทศก์ชำนาญการพิเศษ

3. สรุปผลการดำเนินงานเชิงปริมาณ จากการจัดกิจกรรมดังกล่าว มีครูผู้สอนระดับประถมศึกษาตอนต้นเข้าร่วมอบรมครบถ้วนตามเป้าหมายจำนวน 109 คน (โดยแบ่งเป็นผู้เข้าร่วมแบบ On-site 35 คน และแบบ Online 74 คน)

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 ได้ดำเนินการจัดกิจกรรมที่ 2 เพื่อสร้างความรู้ความเข้าใจด้านการพัฒนาทักษะสมอง (EF) และการป้องกันยาเสพติดอย่างเป็นรูปธรรม โดยมีผลการดำเนินงานสรุปได้ดังนี้

1. ด้านกระบวนการดำเนินงาน (Process)

โครงการได้ดำเนินการจัดอบรมในรูปแบบผสมผสาน (Hybrid) โดยจัดแบบออนไซต์ (On-site) ณ ห้องประชุมมะขามหวาน ควบคู่กับการถ่ายทอดผ่านระบบออนไลน์ (Online) เพื่อขยายโอกาสการเรียนรู้ให้ครอบคลุมกลุ่มเป้าหมาย

ครูผู้เข้ารับการอบรมได้รับองค์ความรู้จากวิทยากรผู้เชี่ยวชาญ (รศ.ดร.สรวงพร กุศลส่ง และ ผศ.วิชญาพร อ่อนปุย) เกี่ยวกับองค์ประกอบของทักษะสมอง EF เช่น ความจำที่นำมาใช้งาน การยั้งคิดไตร่ตรอง และความยืดหยุ่นทางความคิด เพื่อนำไปสู่การสร้าง "ภูมิคุ้มกันทางชีวภาพ" ให้เด็กสามารถคิดวิเคราะห์และปฏิเสธสิ่งเสพติดได้ด้วยตนเอง

ในช่วงบ่าย มีการดำเนินกิจกรรมเชิงปฏิบัติการ (Workshop) โดย ดร.จิรันธนิน คงจีน ซึ่งมุ่งเน้นให้ครูได้ฝึกปฏิบัติการออกแบบและเขียนแผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ที่บูรณาการกิจกรรมส่งเสริม EF เพื่อเตรียมนำไปใช้สร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติดในชั้นเรียนจริง

2. ด้านผลผลิตเชิงปริมาณ (Output)

การจัดกิจกรรมมีกลุ่มเป้าหมายรวม 120 คน (ประกอบด้วยครูผู้สอน 109 คน และคณะทำงาน 11 คน)

โดยผลการดำเนินงานพบว่า มีครูผู้สอนระดับประถมศึกษาตอนต้นเข้าร่วมกิจกรรมครบถ้วนตามเป้าหมายจำนวน 109 คน (แบ่งเป็นผู้เข้าร่วมแบบ On-site จำนวน 35 คน และแบบ Online จำนวน 74 คน) คิดเป็นร้อยละ 100 ของเป้าหมายครูผู้สอน

มีการเบิกจ่ายงบประมาณสำหรับกิจกรรมที่ 2 เป็นจำนวนเงินทั้งสิ้น 15,600 บาท

3. ด้านผลสัมฤทธิ์เชิงคุณภาพ (Outcome)

ครูผู้สอนระดับประถมศึกษาตอนต้นร้อยละ 100 ที่เข้าร่วมกิจกรรม ได้รับองค์ความรู้และสมรรถนะที่พร้อมสำหรับการนำไปใช้ โดยครูมีความสามารถในการจัดทำแผนการจัดการเรียนรู้ที่บูรณาการชุดความรู้และกิจกรรมเพื่อกระตุ้นทักษะทางสมอง (EF) ได้อย่างน้อยคนละ 1 แผน เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการลงสู่การปฏิบัติจริงกับผู้เรียนและการรับการนิเทศติดตามในระยะต่อไป

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 ได้ดำเนินการนิเทศติดตามการนำองค์ความรู้ด้านทักษะทางสมอง (Executive Functions: EF) ลงสู่การปฏิบัติจริงในห้องเรียน โดยมีขั้นตอนและวิธีการดำเนินงานดังนี้

1. การมอบหมายพื้นที่และแต่งตั้งคณะทำงาน สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาฯ ได้ดำเนินการออกคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการนิเทศ ติดตาม และประเมินผลการจัดการศึกษา โดยกระจายความรับผิดชอบให้ ศึกษานิเทศก์ประจำกลุ่มโรงเรียน เป็นคณะทำงานหลักในการออกนิเทศติดตามสถานศึกษาในเขตพื้นที่รับผิดชอบของตนเองอย่างทั่วถึง

2. การกำหนดและเพิ่มประเด็นการนิเทศแบบบูรณาการ เพื่อให้การประเมินผลการจัดกิจกรรมส่งเสริมทักษะทางสมอง (EF) เป็นไปอย่างเป็นรูปธรรม ได้ดำเนินการนิเทศโดยให้ศึกษานิเทศก์แต่ละพื้นที่ "เพิ่มประเด็นการนิเทศ" ที่เกี่ยวข้องกับการสร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติดและทักษะ EF เพิ่มเติมเข้าไปในเครื่องมือนิเทศติดตามความพร้อมการเปิดภาคเรียน

โดยบูรณาการเข้ากับประเด็นหลัก ได้แก่

ด้านการจัดการเรียนรู้: นิเทศติดตามการนำองค์ความรู้ไปออกแบบแผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ที่ตอบสนองความแตกต่างระหว่างบุคคล และการจัดสภาพแวดล้อมในชั้นเรียนที่เอื้อต่อการจัดการเรียนรู้

ด้านระบบนิเวศการเรียนรู้: ติดตามการจัดทำกิจกรรมที่เน้นการปฏิบัติจริง (Active Learning) เพื่อให้นักเรียนได้ฝึกฝนทักษะการกำกับตนเอง การยั้งคิดไตร่ตรอง ตลอดจนความชาญฉลาดและความกล้าหาญ ซึ่งเป็นรากฐานของการสร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติด

3. การลงพื้นที่นิเทศและให้คำปรึกษาเชิงกัลยาณมิตร ศึกษานิเทศก์ประจำกลุ่มโรงเรียนดำเนินการลงพื้นที่ปฏิบัติการนิเทศ ติดตาม และประเมินผลสถานศึกษาในกลุ่มที่รับผิดชอบ (ระหว่างวันที่ 4 - 24 มิถุนายน 2569) เพื่อสังเกตการณ์และประเมินสมรรถนะของครูผู้สอนในการจัดการเรียนรู้ฐาน EF ในชั้นเรียนจริง

พร้อมทั้งให้คำชี้แนะทางวิชาการ ให้คำปรึกษาเมื่อพบสภาพปัญหาหรือข้อกังวลใจในการปฏิบัติงาน

4. การสรุปและรายงานผลการนิเทศ เมื่อเสร็จสิ้นกระบวนการลงพื้นที่ ศึกษานิเทศก์แต่ละกลุ่มโรงเรียนจะดำเนินการรวบรวมข้อมูล จุดเด่น และปัญหาอุปสรรค นำมาจัดทำเป็นรายงานสรุปผลการนิเทศภาพรวมของกลุ่มโรงเรียน ส่งให้ผู้รับผิดชอบโครงการส่วนกลาง เพื่อนำข้อมูลไปประเมินผลสัมฤทธิ์ของโครงการในไตรมาสต่อไป

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาเพชรบูรณ์ เขต 1 ได้ดำเนินการขับเคลื่อนกิจกรรมที่ 3 โดยบูรณาการการประเมินผลทักษะทางสมอง (EF) เข้ากับการนิเทศ ติดตามและประเมินผลความพร้อมการเปิดภาคเรียนที่ 1 ปีการศึกษา 2569

เพื่อลดความซ้ำซ้อนและให้การปฏิบัติงานเกิดประสิทธิภาพสูงสุด โดยมีรายละเอียดผลการดำเนินงานดังนี้

1. การมอบหมายศึกษานิเทศก์ประจำพื้นที่ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาฯ ได้ดำเนินการออกคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการนิเทศ ติดตาม โดยกระจายความรับผิดชอบให้ ศึกษานิเทศก์ประจำกลุ่มโรงเรียนในแต่ละพื้นที่ เป็นแกนหลักในการออกปฏิบัติการนิเทศและติดตามสถานศึกษาในเขตพื้นที่รับผิดชอบของตนเอง

2. การเพิ่มประเด็นการนิเทศเพื่อประเมิน EF และการจัดการเรียนรู้ เพื่อให้การติดตามผลเป็นไปตามวัตถุประสงค์ของโครงการ ได้ดำเนินการ เพิ่มประเด็นการนิเทศให้กับศึกษานิเทศก์เพิ่มเติม โดยระบุลงในแบบสรุปผลการนิเทศและติดตามความพร้อมฯ

ซึ่งมุ่งเน้นในประเด็นสำคัญ ดังนี้

ด้านการจัดการเรียนรู้: นิเทศติดตามการวิเคราะห์ผู้เรียน และการนำองค์ความรู้ไปออกแบบแผนการจัดการเรียนรู้เชิงรุก (Active Learning) ที่ตอบสนองความแตกต่างระหว่างบุคคล รวมถึงการจัดสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้

ด้านระบบนิเวศการเรียนรู้: ติดตามกระบวนการจัดการเรียนรู้ที่เน้นการปฏิบัติจริง เพื่อให้นักเรียนได้ฝึกฝนทักษะความชาญฉลาด ความกล้าหาญ และความเสียสละ ซึ่งเป็นรากฐานของการกำกับตนเองเพื่อสร้างภูมิคุ้มกันยาเสพติด

3. การลงพื้นที่นิเทศและการรายงานผล

ระยะเวลาลงพื้นที่: ศึกษานิเทศก์แต่ละพื้นที่ได้ดำเนินการลงพื้นที่ (On-site) ไปยังโรงเรียนเป้าหมาย อย่างน้อย 2 โรงเรียนต่อวัน ในระหว่างวันที่ 4 – 24 มิถุนายน 2569

การให้คำชี้แนะและการสรุปผล: ศึกษานิเทศก์ได้ทำการบันทึกจุดเด่นระดับปฏิบัติการ สภาพปัญหา อุปสรรค และความต้องการรับการสนับสนุนของครูผู้สอน พร้อมให้คำชี้แนะเชิงกัลยาณมิตรทางวิชาการ

การประเมินผลภาพรวม: ศึกษานิเทศก์แต่ละกลุ่มโรงเรียนได้รวบรวมข้อมูล จัดทำเป็น "สรุปผลการนิเทศภาพรวมของกลุ่มโรงเรียน" ส่งให้ผู้รับผิดชอบส่วนกลางผ่านระบบ My office ภายในวันที่ 26 มิถุนายน 2569 เพื่อนำสารสนเทศที่ได้มาประเมินผลสัมฤทธิ์ของโครงการในระยะต่อไป